Şangay Beşlisi:Şangay İşbirliği Örgütü Nedir?


2017 yılını neredeyse yarılarken Şangay Beşlisi, Avrupa Birliği, Şangay İşbirliği Örgütü hala gündemimizde olmaya devam ediyor. Peki Şangay Beşlisi ve Şangay İşbirliği Örgütü kavramları aynı anlama mı geliyor? Bu örgüt kimdir? Nedir? Görevleri nelerdir? Şangay Beşlisi kavramına ne kadar hakimiz? Gelin biraz bunun hakkında konuşalım.


ÖRGÜTÜN ÜYELERİ

Şangay İşbirliği Örgütü hükümetler arası bir kuruluştur ve üyeleri Çin,Rusya,Kazakistan,Tacikistan,ve Uzbekistan olup 2001 yılında Şangay'da (Shanghai) kurulmuştur. 

AMAÇLARI

Başlangıçta sınırları silahsızlandırmak için güven inşası forumu olarak kurulan örgütün amacı ve gündemi o zamandan beri artan terörizme karşı askeri işbirliği ve istihbarat paylaşımı olacak şekilde genişletilmiştir.

Şangay İşbirliği Örgütü yakın zamanda da duyurduğu gibi Çin liderliğindeki İpekyolu Ekonomik Kemerinin ve Rusya'nın önderlik ettiği Avrasya Ekonomik Birliği'nin entegrasyonu gibi bölgesel ekonomik girişimleri yoğunlaştırmıştır.

Bazı uzmanlar örgütün Anti-ABD oluşumu olarak görsede diğerleri örgütün üyeleri arasındaki sürtüşmelerin güçlü ve birleşmiş Şangay İşbirliği Örgütünü önünde engel olduğuna inanmaktadır.

ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ NEDİR?

Aslında 1996 yılında Şangay Beşlisi şeklinde kurulan bu örgüt, Özbekistan'ın katılmasından sonra adını Şangay İşbirliği Örgütü olarak tekrar değiştirmiştir.Bu altı üye ülke,  Avrasya kıtasının beşte üçünü oluşturan ve dünya nüfusunun dörtte biri olan 1.5 milyar nüfusa sahip olan toprakları işgal ediyor. Şangay İşbirliği Örgütü'nün altı üyeye ek olarak iki yeni üyesi Hindistan ve Pakistan, dört gözlemci ülke ve altı diyalog ortağı vardır.

Kuruluş tüzüğündede belirtildiği üzere, üye ülkeler arasındaki güven ve komşuluk ilişkilerini güçlendirmek, siyaset, ticaret, ekonomi ve kültür alanında eğitim, enerji ve ulaşım alanında işbirliğini teşvik etmek için bir forum görevi görüyor.Şangay İşbirliğ Örgütü'nün iki daimi merkezi vardır. Pekin'deki sekreterlik ofisi, Özbekistanın başkenti Taşkent'te Bölgesel Terrörle Mücadele Yapısı Bulunuyor.Örgütün birincil hedeflerinden biri, terörizmin, bölücülüğün ve aşırılıkçılığın "üç kötülüğü" ile mücadele etmek üzere güvenlikle ilgili konularda işbirliğini ilerletmektir.Örgüt, fikir birliği ile alınan kararkarı kabul eder ve tüm üye devletler, saldırganlık ve iç işlerine karışma ilkesini desteklemelidir.

Genç bir organizasyon olan Şangay İşbirliği Örgütü'nün bölgesel etkisi sınırlı kalmaktadır.Hudson Entstitüsündeki Siyasi-Askeri Analiz Merkezi'nin kıdemli üyesi ve direktörü Richard Weitz, Şangay İşbirliği Örgütü'nün ve ana organizasyon organlarının "kronik olarak yetersiz finanse edildiğini" ve üye hükümetlerin bağımsız kararlarını almak için sınırlı yetkilere sahip olduklarını yazıyor.Bellevue Üniversitesi'ndeki Uluslararası Güvenlik ve İstihbarat Araştırmaları Programı profesörü Matthew Crosston, "Üye Ülkelerin" mikro gündemleri takip etme eğilimi de grup uyumunu zayıflatmakta ve güvensizliği artırmaktadır.

Bu zorluklara rağmen Şangay İşbirliği Örgütü son yıllarda görev süresini ortak güvenlik ve ekonomik kalkınma programlarını da içerecek şekilde genişletti. 2014 yılında Çin bloğun barış misyonu çerçevesinde, sayı birlikleri açısından en büyük askeri tatbikatına yedi binden fazla asker ve gelişmiş silahlarla ev sahipliği yaptı.Diğer örgütsel öncelikler ise blok çapında bir kalkınma bankası kurulması da dahil olmak üzere ekonomik ve enerji işbirliğini derinleştirmek için girişimlerde bulunmaktır.



ŞANGAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ,ÜYE ÜLKELER ARASINDA EKONOMİK İŞBİRLİĞİNİ TEŞVİK EDİYOR MU?

Ekonomik işbirliği son yıllarda örgütün acil hedeflerinden biri haline gelmiştir.Rusya'daki Ufa Zirvesinde üye ülkeler,önümüzdeki 10 yılda finans, yatırım ve ticaret işbirliğini güçlendirmeyi içeren Şangay İşbirliği Örgütü Geliştirme Stratejisini kabul ettiler. Pekin, örgütü bir kalkınma fonu ve serbest ticaret bölgesi kurulumu gibi önerilerle ekonomik işbirliği üzerine yoğunlaşmayı teşvik etti. 

Şangay İşbirliği üyesi bazı ülkeler özellikle Kazakistan, Rusya ve Türkmenistan, dünyanın en büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahipler ve üyeler arasında genişletilmiş enerji işbirliğine ilgi duyuyorlar.Haziran 2006'da yapılan zirvede, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, "enerji diyalogu, ulusal enerji konseptlerinin entegrasyonu ve bir Enerji Kulübü oluşturulması" çağrısında bulundu.Bu toplantıda üye ülkeler, petrol ve doğalgaz ihracatı için "birleşik enerji piyasası" kurmayı ve aynı zamanda potansiyel enerji anlaşmaları ile bölgesel kalkınmayı teşvik etmeyi görüştüler.Fakat planlar enerji tüketicileri ile enerji üreticileri arasındaki farklı çıkarlar nedeniyle gerçekleşmedi.

Bölgesel enerji işbirliği ise Şangay İşbirliği Örgütü'nün himayesi dışında gerçekleşmektedir. Rusya, doğal gaz boru hatları inşa etmek için birkaç Orta Asya komşusu ile anlaşmalar imzalamıştır. Çin'in enerji diplomasisi benzer şekilde ikili bir seyir izlemektedir.Pekin ayrıca Çin'in İpek Yolu Ekonomik Kemerinin bir parçası olarak eski ticaret yollarını canlandırarak bölgeyi entegre etmek için 16.3 milyar dolarlık bir fon sözü vermiştir. Çin'in faaliyetlerini artırması bölgede Rusya'nın geleneksel olarak egemen olan etkisini kökten kaldırıyor olsa da Pekin ile Moskova arasındaki enerji fırsatları da artmaktadır.

Enerji işbirliği Şangay İşbirliği Örgütünün üyeleri arasındaki ekonomik alışverişin bir türüdür. Çin 2010 yılında Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun daha küçük bölgesel bir versiyonu olan  bir Kalkınma Bankasının kurulmasını istemişti. Şangay İşbirliği Örgütünün fikir birliğine dayalı karar verme prosedürleri Moskova'nın ŞİÖ Kalkınma Bankası'nın yıllarca ortaya çıkmasını engellemesini sağladı ve kurumun baskın finansçı olarak Pekin'e tam kontrolünü devredeceğinden korktu. 2015 Ufa Zirvesi'ndeki nihai karar bankanın statüsünü ele almamakla birlikte, Rusya'nın Çin ile işbirliği yapmaya daha istekli olabileceğine dair işaretler göstermiştir. RUSI'dan Sarah Lain, "Çin ile daha yakın ilişkiler kurmak için çok taraflı organlarda Rusya, Çin'in lehine statü kaybını kabul etmeye istekli görünüyor" demiştir.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Mandarin Diyarı Designed by Templateism.com Copyright © 2017

Tema resimleri hdoddema tarafından tasarlanmıştır. Blogger tarafından desteklenmektedir.